سنگ سرمه چونكه شد در ديدگان گشت بينائى شد آنجا ديده بان واى آن زنده كه با مرده نشست مرده گشت و زندگى از وى بجست « وَذلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ » 103 عموم مفسّرين : يعنى آن روز هنگام حضور همگان است كه در غير آن روز چنين خصوصيّتى نيست كه همه ى آفريده ها فراهم شوند . فخر : معنى « مشهود » حاضر شده است ، و مقصود از اين جمله اين است كه اگر كسى فكر كند : آن روز چون همه فراهم شوند هر كسى فقطَّ سرگذشت خود را مى - داند ، به اين جمله فهمانده شده است : كه چون همگان براى پرسش و حساب جمع ميشوند سرگذشت همه آشكار و معلوم همگان خواهد شد . نيشابورى : فرق اين جمله با جمله ى جلو « ذلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ » اين است كه ميفهماند : آن روز مردم حاضر هستند و بواسطه ى پرسش و حساب عدّه اى از احوال ديگران مطَّلع هستند ولى جمله ى اوّل فقطَّ مىفهماند فراهم ميشوند ، و به اين خاصيّت اطَّلاع از حال يكديگر اشاره ندارد . « وَما نُؤَخِّرُه » 104 مجمع : يعقوب « يؤخّر » با ياء خوانده است و ديگران با نون . « يَوْمَ يَأْتِ » 105 مجمع : ابن عامر و مردم كوفه « يأت » با سقوط ياء خوانده - اند ، و ديگران « يأتى » با ثبوت ياء . « فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ » 105 طبرى : عمر گفته است : چون اين آيه نازل شد ، از پيغمبر ( ص ) پرسيدم : كارهاى ما پيش از اقدام معيّن و معلوم است يا پس از انجام معيّن مىشود ؟ فرمود : البتّه معيّن شده است ، ولى هر كسى براى هر چه آفريده شده است وسيله و توفيق آن در اختيار او است . ابو الفتوح : نوشته است : مراد بشقىّ كافر و عاصى است كه بفعل خود شقىّ شده باشد و بسعيد مؤمن و مطيع كه سعادت يافته باشد به اختيار نيك . كشف نوشته است : ابو سعيد خرّاز را گفتند : چه معنى دارد آنچه مصطفى گفت « شيّبتنى سورة هود » ؟ گفت : در اين سورت دو كار عظيم بيان كرده : يكى